sobota, 23 kwietnia 2011

Ideologia telewizyjnego przekazu "na żywo"


- à propos wczorajszego wywiadu z Benedyktem XVI 
i wszelkich telewizyjnych programów na żywo...


Raymond Williams: „technologia komunikacji w ogólności, telewizja zaś w szczególności, staje się jednocześnie wyrazem intencji, jak i rezultatem danego porządku społecznego”. Telewizja jest medium jakościowo odmiennym od kina, a specyfice różnorodności w obrębie telewizji stanowią pojęcia. Herbert Zettl przedstawia fenomenologię telewizji, która jest odbiciem bazinowskiej realistycznej ontologii kina. Zettl pomija jednak fakt, że w tej koncepcji realizm opiera się na fałszu. Wg niego estetyka telewizji odzwierciedla pomieszanie istoty medium z jego historią, a  „istota telewizji odnosi się do koncepcji telewizji na żywo”. 

Telewizja jest procesem. Obraz telewizyjny jest zatem charakteryzowany przez ruch, relacjonowanie na żywo i obecność.  Przeciwieństwem tego jest film, który unieruchamia wydarzenia w kadrach, jak pisze Zettl:  „O ile każda klatka filmowa jest statyczna, o tyle obraz telewizyjny jest nieustannie ruchomy (…)”.  „Każda klatka obrazu telewizyjnego znajduje się zawsze w stanie tworzenia. Podczas gdy klatka filmowa jest konkretnym zapisem przeszłości, klatka telewizyjna (w relacji na żywo) jest odbiciem żywej, bezustannie zmieniającej się teraźniejszości. Telewizyjne relacjonowanie wydarzeń na żywo, jak i samo wydarzenie, egzystują w tej samej teraźniejszości.” W przypadku filmu (zapisu przeszłości) nie jest to możliwe, natomiast daje on nam możliwość kontroli nad danym wydarzeniem przy odtwarzaniu go. Dlatego wydarzenie filmowe jest uzależnione medialnie, zaś wydarzenie telewizyjne jest uzależnione wydarzeniowo. Film jest całkowicie deterministyczny – „zakończenie historii zostaje przesądzone w chwili, gdy rolka zakładana jest na projektor”. Telewizja opiera się na momentalności i niepewności chwili – w tym jest bardziej zbliżona do prawdziwego życia niż film, który komentuje rzeczywistość lub pozoruje aktualność. Wyjątkowość telewizji i jej estetyczny potencjał polega na bezpośrednim przekazie. 

Telewizja na żywo ≠ realne życie. Zrównać te dwa pojęcia, to „zignorować wszystkie determinanty występujące między  wydarzeniem a naszą percepcją, a więc technologie i instytucje (…)”.  Telewizja ma możliwość relacjonowania wydarzeń w momencie ich zachodzenia - z punktu widzenia technologii i percepcji telewizja jest live w sposób, w jaki film nigdy nie będzie. Telewizja (i taśma wideo) wydają się być bardziej realne niż film (wrażenie realności). 

Rozumowanie Zettla opiera się na metaforze – personifikacji aparatu, ożywieniu procesów fizycznych. Technologia wideo wydaje się być bardziej realna przez determinację ideologiczną – przemysł telewizyjny wmawia nam, że jest ona na żywo. Możliwe, że ideologia determinuje naszą percepcję.
Stephen Heath i Gillian Skirrow twierdzą, iż telewizja poprzez swój elektroniczny charakter jest w znacznie większym stopniu niż film zdolna do afirmowania własnego sposobu istnienia, którego istotą pozostaje absolutna obecność, mimo, iż większość jej programów nie jest nadawana na żywo. Program na żywo jest odbierany jako definicja samej telewizji.  Dzieje się tak dlatego, ponieważ telewizja wysuwa postulat równowartości między czasem rozgrywającego się wydarzenia, czasem jego telewizyjnej kreacji i czasem nadawania i odbioru. W rezultacie odbieramy wszelkie przekazy płynące z aparatu jako realne i na żywo.

Telewizja poprzez swój temporalny i elektroniczny charakter staje się ideologicznym aparatem sytuującym odbiorcę w jego wyobrażonej obecności i natychmiastowości. Temporalność i elektroniczny charakter nie są jedynymi wyznacznikami – w grę wchodzi również bliskość, osiągalność i interpelacyjny charakter obrazu.

Telewizja w coraz mniejszym stopniu staje się medium bezpośrednim -  kładzie coraz większy nacisk na ideologię przekazu na żywo (natychmiastowość, spontaniczność i realność) – np. relacja na żywo z olimpiady.

Autorka Telewizji na żywo nie precyzuje terminu na żywo. Pisze natomiast o telewizyjnym grepsie: „na żywo z kasety”.  „Telewizja na żywo nie jest zarejestrowana; telewizja na żywo jest ożywiona; telewizja żyje, jest realna, nie jest martwa.” Telewizyjny metadyskurs generuje cyrkulację znaczeń, za punkt wyjścia przyjmując pojęcie na żywo

Benjamin pisał: „Taśma wideo, choć percepcyjnie ekwiwalentna transmisji na żywo, rejestruje dane wydarzenie, eliminując w ten sposób wyjątkowość, a zatem i aurę”. Każda reprodukcja jest związana z utratą aury, czyli własnego tu i teraz, własnej egzystencji w danym miejscu. Telewizja amerykańska jest opisana jako kolaż filmu, wideo i przekazu na żywo

Raymond Williams wprowadza  pojęcie „ciągu” na wyjaśnienie efektu natychmiastowości i obecności. Wg niego dominująca forma nadawania ( technologia, forma kulturowa) jest sekwencją lub ciągiem. „Telewizja staje się ciągłą, nigdy nie kończącą się sekwencją, w której niemożliwe jest rozdzielenie poszczególnych tekstów.”

Do teorii ciągu Williamsa Heath i Skirrow dodają pojęcie „strumienia i regularności”: pewne elementy w ramach danego strumienia (seriale, reklamy) występują z przewidywalną regularnością. Wg Jane Feuer doświadczenie ciągu odnosi się również do sytuacji odbioru telewizji.  Mając telewizor w domu można się włączyć w ciąg w każdej chwili. Poprzez właściwości ciągu telewizja staje się realna w innym znaczeniu: jako powszednie doświadczenie, które sprawia wrażenie naturalności. 

Telewizja konstytuuje się w dialektyce segmentacji i ciągu przez swoją budowę: opiera się na segmentach programowych, reklamowych, zwiastunach. Ciąg jest segmentacją która nie zawiera zamknięcia. Strumień jest historycznie zdeterminowanym rezultatem praktyk sieci telewizyjnej. Nie jest ani naturalny, ani zdeterminowany technologicznie. Jest pozbawionym łączeń skanowaniem świata. 

„Telewizja wykorzystuje zakładaną ontologię przekazu na żywo jako ideologię.” Ciąg i jedność wysuwają się na pierwszy plan, dostarczając wrażenia natychmiastowości i pełni. Praktyka telewizyjna podważa tę jedność – relacja z olimpiady: segmentacja i fragmentaryzacja wydarzeń, pomijanie „nie przeznaczonych dla telewizji” tzn. nudnych wydarzeń i wykorzystanie montażu zagęszczającego czas ich trwania, rozbudowany komentarz, powtórki, ujęcia w zwolnionym tempie. „Telewizja nigdy w pełni nie wykorzystuje swej możliwości natychmiastowej i bezpośredniej transmisji. Eksploatowane są jedynie ideologiczne uzasadnienia telewizji na żywo w celu pokonania sprzeczności między ciągiem a fragmentaryzacją (…)”. Ideologia bezpośredniości relacji przezwycięża fragmentaryzację. Good Morning, America – program świadomie ukierunkowany na wszelki typ odbiorcy, godzinę emitowania i przerywany sposób oglądania. Zbudowany na zasadzie ekstremalnej fragmentaryzacji, przemienności miejsca relacji oraz mediów, których łącznikiem, stróżem strumienia i regularności jest prowadzący David Hartman. Za jego sprawą fragmentaryzacja zmienia się w jedność.

Analiza programu Nationwide. Morley powołuje się na rozróżnienie Neale’a : problematyka ideologiczna tekstu (obszar i zasięg reprezentacyjnych możliwości tekstu, odnosi się zarówno do dominujących jak i ukrytych zestawów terminów) i sposób prezentacji (odniesienie do odbiorców i sytuowanie ich przez tekst).  Reakcje realnej i idealnej publiczności: klasa robotnicza popiera ideologię w danym programie, choć odrzuca jego sposób prezentacji.

Feuer przedstawia ideologię przekazu na żywo i sposoby przezwyciężania fragmentaryzacji na podstawie Good Morning, America. Poprzez wykorzystanie studyjnego monitora prowadzący łączy się z reporterami w różnych miejscach. Wywiady robione są z tego samego ustawienia kamery – za pomocą  ujęcia – przeciwujęcia widz „wszywany” jest w tekst, jako pośredniczący spojrzeniu Davida (fragmentaryzacja przestrzeni – widz poza systemem). Montaż tworzy iluzję wspólnej obecności Davida i jego rozmówcy w jednej przestrzeni. Prowadzący jest mediatorem całego dyskursu. Strumień, czyli praktyka sieci telewizyjnej (wg Johna Caughie’a) „dąży do złagodzenia unifikacji (ujednolicenia) i zduszenia sprzeczności, aby dopuścić pluralizm treści maskujący ograniczoność reprezentacji”. /Ograniczoność reprezentacji – wyłączenie monitora, bo Bell zbeształ Davida za to, że nie zna baseballu./  Transmisja na żywo daje poczucie strumienia, który przezwycięża nadmierną fragmentaryzację przestrzeni. Morley twierdzi, że publiczność może zaakceptować sposób prezentacji nie akceptując przy tym problematyki ideologicznej i odwrotnie. Postać Davida jako ojca rodziny jest obrazem wartości tradycyjnych. Członkowie Good Morning, America są kreowani jako idealna rodzina, której członkowie są połączeni w czasie przez obraz telewizyjny. Poprzez taką kreację zbliżamy się do rzeczywistości prawdziwej amerykańskiej rodziny (mobilność, wyalienowanie) i stąd już blisko do stwierdzenia, że telewizja łączy i utrzymuje razem rodziny. Medium włączane w ideologię rodzinnej jedności, ma funkcję łączenia i pośredniczenia. Za pomocą telewizji budowany jest związek między zespołem a publicznością. Odbiorca zostaje włączony w wyidealizowaną fikcję życia rodzinnego w programie, który propaguje ideologię jedności rodziny. Manipulacja przesłaniana jest przez ciąg i spójność.            


Na podstawie tekstu: Jane Feuer, Telewizja na żywo: ontologia jako ideologia

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz