piątek, 18 lutego 2011

Romantyzm - podstawy filozoficzne

Bref WC Gel: See breeze
Romantyzm jest zarówno nazwą epoki historycznoliterackiej czy kulturowej, jak i prądu charakteryzującego się określonymi cechami stylistycznymi oraz ideowymi. Historyk zajmujący się tą epoką obecnie jest zmuszony do gruntownego przemyślenia i zinterpretowania posiadanych metod i wiedzy. Liczne stereotypy przesłoniły prawdę o głębi i złożoności epoki. Punkt ciężkości zainteresowań przeniesiony zostaje zarówno na kwestie narodowe, patriotyczne jak i problematykę związaną z romantycznymi koncepcjami człowieka, z charakterystyczną dla epoki filozofią egzystencji. Koncepcja człowieka kształtowała się w relacji człowiek – historia, człowiek – naród. 
 
Sama nazwa epoki odsyła przez swój źródłosłów do Starożytnego Rzymu. Chodzi tu o ludową odmianę łaciny powstałą ze zmieszania z językami germańskimi i galickimi (lingua Romana), która dała początek starofrancuskiej nazwie pisanych w niej dziełach literackich – „romansów”. Nazwą tą określano w Średniowieczu również utwory tłumaczone z łaciny lub pisane w językach romańskich, później nazwa uległa zawężeniu do fikcyjnych opowiadań prozą. Związana z folklorem literatura tego typu posiadała znamienną cechę, którą była fantastyczność, wiązana odtąd często z przymiotnikiem „romantyczny”. W miarę upływu czasu z tym przymiotnikiem wiązano takie znaczenia jak marzycielstwo, melancholia (oceniane negatywnie) czy idealizm (jako cecha pozytywna), uczuciowość, cudowność, malowniczość (krajobrazu) czy nastrojowość. Mówi się o 25 różnych definicjach słowa „romantyzm”. [i]
 

Caspar David Friedrich - 
Wędrowiec ponad Morzem Mgły
Romantyzm najwcześniej w Europie pojawił się w Niemczech i Anglii, później natomiast we Francji i krajach słowiańskich. Istotne jest również to, że to właśnie w Niemczech w sposób najpełniejszy zaistniała teoretyczna refleksja na temat epoki. Filozofia romantyzmu wyrosła ze zwątpienia w hasła oświeceniowe, ujmujące świat jako sprawnie funkcjonującą maszynę, której działaniem rządzą poznawalne rozumowo, niezmienne prawa - hasła obalone przez Wielką Rewolucję Francuską. Filozofowie romantyzmu proponowali odmienną wizję świata jako żyjącego i rozwijającego się organizmu. Fryderyk Schlegel, August Wilhelm Schlegel, L. Tieck czy Novalis stworzyli podstawy programowe – koncepcję romantycznej poezji, natomiast Schelling opracował system filozofii przyrody, syntetyzując kategorie postrzegania świata. Immanuel Kant głosił subiektywizm w postrzeganiu świata. Obraz świata zależy od poznającego go podmiotu. Do wrażeń zmysłowych bowiem człowiek dodaje wyobrażenia. Rozum ludzki tworzy pewne idee, przez które usiłuje uogólnić swe doświadczanie świata. W tym nurcie filozofii mają swe źródła dwa naczelne hasła sztuki romantycznej - idealizm i indywidualizm. Z nazwiskiem Kanta wiąże się także pojęcie z zakresu etyki – imperatyw kategoryczny- konieczność podporządkowania się jednostki temu, co jej zdaniem powinno stać się prawem powszechnym. Jan Gottlieb Fichte woli, czynowi, ideałowi przyznawał pierwszeństwo przed rzeczywistością i materią. Jego filozofia oscylowała w kierunku idealistycznej metafizyki. Za jedną z najważniejszych wartości uznawał wolność. Ogromne znaczenie przypisywał możliwościom jednostki (indywidualizm). Jej możliwości kreacyjne stawiał na równi z mocą Bóg Wilhelm Schelling wprowadził do filozofii pojęcie absolutu, czyli jedynego bytu. Część widzialnego bytu to przyroda, część niewidzialna - duch. Kładł nacisk na rolę ludzkiej wyobraźni, symbolu i mitu. Przyrodę pojmował jako twórczą siłę, mającą charakter duchowy. Sztukę traktował jako sposób poznania rzeczywistości, najwyższy ludzki twór. Artysta przestaje naśladować świat zewnętrzny, usiłuje dotrzeć do „ducha”, do nieskończoności (irracjonalizm, intuicjonizm). Głosił koncepcję miłości romantycznej jako uczucia, które ma wymiar kosmiczny - od miłości zmysłowej, miłości do kobiety poprzez więź z bliźnimi, z narodem sięga aż w sferę nieskończoności. Podczas gdy romantyzm niemiecki miał charakter metafizyczno – cudowny, romantyzm angielski charakteryzował się zwrotem do życia codziennego, autentycznych przeżyć i związanych z nimi uczuć człowieka (R. Burns, W. Wordsworth, S. T. Coleridge), choć i tu pojawia się twórczość wizjonerska (W. Blake czy P. B. Shelly). We Francji romantyzm doszedł do głosu pod koniec lat 20 XIXw. (V. Hugo i jego Cromwell oraz Hernani). Cechą charakterystyczną stał się rozwój powieści realistycznej i historycznej. [ii]

 



[i] Władysław Tatarkiewicz, Romantyzm, czyli rozpacz sentymentalna, Pamiętnik Literacki, 1971.

[ii] Michał Kuziak, Romantyzm [w:] Epoki literackie. Od antyku do współczesności, Wydawnictwo PARK, 2003.

1 komentarz:

  1. Very descriρtiνe blog, Ι loveԁ that bit.
    Will there bе a ρart 2?

    Also viѕit my web-sіte: http://www.paydayloanst3.com
    My web site ; Payday Loans Online

    OdpowiedzUsuń