piątek, 18 lutego 2011

Romantyczne tendencje w malarstwie


Romantyczne tendencje w malarstwie objawiły się w nowym spojrzeniu na przyrodę jako na twór potężny i tajemniczy, na żywioł kształtów i barw. Podobnie zaczęto traktować historię, wydobywając dramatyzm jej wydarzeń i tragizm uwikłanego w nie człowieka. W świecie ludzkim dostrzeżono także postacie osamotnione i niepowtarzalne. Romantyzm ze swym zainteresowaniem problematyką psychologiczną i poszukiwaniem prawdy o człowieku wypracował swoistą antropologię – koncepcję człowieka oraz własną filozofię egzystencji. 

Zgodnie z poglądami Rousseau romantycy myśleli o człowieku jako o niepowtarzalnym i zarazem wartościowym indywiduum, cenili sobie właśnie jego odmienność. Każdy człowiek mógł się w pełni zrealizować (a w każdym razie podjąć taką próbę), stać się twórcą swojego losu, osiągnąć „genialność”.  Człowiek romantyzmu obdarzony jest niezwykłą wrażliwością, uczuciem i wyobraźnią. Młodzi romantycy pozowali na Byronów i Werterów, marzyli o niezwykłych czynach, pośmiertnej sławie. Uczucia swoje stylizowali według nieszczęśliwej miłości romantycznych kochanków, gardzili prozą życia codziennego, ulegli wpływom mody z zakresu stroju i uczesania. Fryderyk Schlegel  zajął się rolą artysty w społeczeństwie, głosił ideę sztuki spontanicznej oraz koncepcję uniwersalnej poezji, zbliżającej się do religii. Tworzenie było dla niego aktem boskiej kreacji, w czasie której artysta wznosi się ponad rzeczywistość ziemską, odrzuca wszelkie normy i prawa, dominuje nad swym dziełem i odbiorcą.
Pod względem formalnym malarstwo było bardzo różnorodne. Czołowi jego twórcy preferowali bogaty koloryt i kontrastowy światłocień oraz miękki modelunek, podkreślanie wartości fakturalnych, dynamizowanie kompozycji, często traktowanej szkicowo. Wielu artystów tego okresu pozostawało jednak wiernych obrazowaniu klasycznemu czy realistycznemu. Tendencje zwiastujące romantyzm najwcześniej wystąpiły w Anglii, gdzie już w poł. XVIII w. powstawały pierwsze ogrody romantyczne i budowle w stylu neogotyckim. W ostatniej ćwierci XVIII w. pojawił się w malarstwie angielskim nurt mistyczno-wizyjny, czerpiący tematy z literatury (Dante, Szekspir, Milton) i Biblii, którego twórcy posługiwali się bądź jeszcze repertuarem form klasycznych (W. Blake), bądź stosowali już bliską romantyzmowi ekspresję i kolorystykę (J. H. Ftissii). Dzieła romantyzmu cechowała nastrojowość, zainteresowanie przyrodą, dynamika kompozycji, bogactwo kolorytu i efektów świetlnych oraz silna ekspresja. Rozwiązanie wielu zakonów i kryzys papiestwa spowodowały prawie zupełne zniknięcie zapotrzebowania na obrazy religijne. Ich miejsca zajmują wielkie sceny świeckie, wyrażające nowe wartości polityczne i społeczne. Ulubioną tematykę stanowiły uczucia, kontemplacja natury, sceny batalistyczne, pejzaże. Sztuka miała wyrażać uczucia i być mocą natchnienia, wyobraźni, a nie reguł. Autorzy nie rezygnują nigdy z poszukiwania nieskazitelnej formy, zgodnie z ta zasadą malarze dążą do malarstwa doskonałego pod względem technicznym. Cechą różniącą od klasycyzmu jest odejście od wzorowania się na dziełach starożytnych Greków i Rzymian, na rzecz bezpośredniej inspiracji rodzimą kulturą. Nowościami w romantyzmie było pojawianie się na obrazach postaci fantastycznych, produktów wyobraźni i kultury ludowej (duchy, rusałki, panny wodne, wampiry).
Najwybitniejszym malarzem romantyzmu niemieckiego był C.D. Friedrich, twórca słynnych pejzaży przedstawiających kosmiczną wizję natury. Był pejzażystą pojmujący naturę jako "wrogą towarzyszkę życia", stąd w jego obrazach częste przeczucie śmierci i nadmierna naturalizacja krajobrazu z wybrzeży Bałtyku, gór Harzu, brzegów Łaby. Reprezentował perfekcję formalną, świetny rysunek, dbałość o konstrukcję i upodobanie nokturnów. W Anglii prekursorami romantyzmu byli: J.H. Füssli, W. Blake, J. Constable i W. Turner, a w Hiszpanii zapowiadało go dojrzałe malarstwo F. Goi.

We Francji romantyzm zainaugurował nieco później T. Géricault swoją Tratwą Meduzy (1819), uważaną za manifest tego kierunku. Czołowym romantykiem francuskim był E. Delacroix eksponujący elementy ideowe dzięki dramatycznemu ukazywaniu historycznych i aktualnych wydarzeń - za przykład mogą tu posłużyć prace Rzeź na Chios (1824) czy Wolność wiodąca lud na barykady (1830).[i]
Bohater Romantyzmu (zarówno rozumiany jako autor, artysta) różni się od swoich kolegów z minionych epok. Bohaterem Rokoka był laluś – bawidamek, bohaterem Neoklasycyzmu Achilles lub Patrokles, mitologiczni herosi machający mieczem. Bohater Romantyzmu macha przede wszystkim sercem sterczącym mu z wrażliwej duszy lub leżącym na dłoni.  Serce Romantyka jest piękne regulaminowo. Z założeń epokowych wynika, iż musi być to serce bolejące, krwawiące, nieustannie tęskniące (za wolnością polityczną lub ukochaną), zmagające się z czymś . Człowiek rozdarty jest między duszą a ciałem, jawą a snem, niebem a ziemią, historią a współczesnością, braterstwem a indywiduum. Serce staje się narzędziem stwórczym – wg Słowackiego: Jeżeli gryzę co – to sercem gryzę. Bez serca nie da się stworzyć niczego pięknego czy wzniosłego, bo wg Norwida: Wszystko, co wielkie, jest wielkie przez serce.[ii] Kim jest bohater romantyczny? Istnieje parę typów generalnych, a każdy z nich ma swoje warianty – przy wszystkich różnicach jedno jest wspólne – serce. Bunt dla Romantyków był świętością, a jego wzniecanie – obowiązkiem. Bo wyboru był bunt polityczny, estetyczny, społeczny, umysłowy. Byronista – jako ideał Romantyka, musiał być wzorem buntownika – uosobieniem rycerza wolności, człowieka niezłomnego, nieugiętego  aczkolwiek gotowego na porażkę – klęskę artystyczną lub męczeństwo.




[i] Francis Claudon, Encyklopedia Romantyzmu, przełożyła Helena Kęszycka, Warszawa 1997.
[ii] Zofia Stefanowska, Strona Romantyków. Studia o Norwidzie, Lublin 1993.

2 komentarze:

  1. Swietne na prawde SWietnme

    OdpowiedzUsuń
  2. Ргetty ρart of contеnt. I juѕt
    stumblеd uрοn уοuг ωeblog and in acceѕѕiοn caρital to
    saу that I аcquіre іn fact еnϳoyed aссоunt уоur weblog pοѕts.
    Αnyωay I'll be subscribing in your augment or even I fulfillment you get admission to consistently quickly.

    Stop by my web blog ... Easy Payday Loans Online
    Also visit my page ; Payday Loans

    OdpowiedzUsuń