niedziela, 27 lutego 2011

KUBIZM

Picasso, Kobieta kwiatowa
Wraz z rozwojem kapitalizmu, technologii, produkcji masowej i mechanizmu rynkowego człowiek wkroczył w epokę industrialną. Aby opisać otaczający go świat należało najpierw znaleźć sposób by go wyrazić, odszyfrować zaistniały – nowy kod. 

 Należało spojrzeć na istotę sztuki z innej perspektywy - popatrzeć na nią przez pryzmat nowoczesnej kultury. Jednym z jej wyznaczników były wielkie metropolie, w których dominantą był, wręcz kinowy, natłok wrażeń wizualnych. 







Duże miasta (np. Paryż) prowokowały kalejdoskopowe widzenie świata, stwarzały wiele perspektyw na siebie nachodzących. Fernanad Léger stwierdził, że film i fotografia zaczynają zastępować malarstwo i spełniają jego funkcje, należy zatem zredefiniować pojęcie realizmu malarskiego – artysta zastąpił go terminem realizmu pojęciowego, który jest tworzony przez podstawowe elementy artystyczne – układ linii, kolorów, form. Pełnią one funkcje społeczno – psychologiczne, a przez to są wyznacznikami nowoczesnej rzeczywistości – użytkowej i wizualnej, w której żyje człowiek. 

Codzienność – budynki, ulice, witryny sklepowe - jawią się niczym barwny spektakl kształtów. Francuski malarz najdobitniej dał temu wyraz stosując cylindryczne, zgeometryzowane, uproszczone formy, wyrazisty kontur i czyste barwy, a później w okresie mechanicznym, gdzie zafascynowany technologicznym aspektem, afirmował przemysł w swoistym kulcie maszyny. Dopatrywał się związków malarstwa z architekturą, twierdził, że sztuka posiada społeczne posłannictwo oraz reprezentuje nową sytuację wizualną, warunkowaną przez rozwój technologiczny. 

Era industrialna wpływa na percepcję człowieka, na odbiór bodźców dochodzących z zewnątrz – Léger wyjaśnia tę sytuację na przykładzie tablicy reklamowej: Tablica reklamowa wynika z nowoczesnych potrzeb handlowych; taka tablica brutalnie przecina pejzaż i jest jedną z tych rzeczy, które najbardziej oburzają ludzi o tak zwanym dobrym smaku (…) A jednak ów żółty i czerwony afisz, krzyczący w nieśmiałym pejzażu, jest jednym z najpiękniejszych argumentów malarskich, obala wszelki zamysł sentymentalny i literacki i oznajmia nadejście ery kontrastu plastycznego. 
Portret Gertrudy Stein

Oczywiście, żeby znaleźć w tym zerwaniu ze wszystkim, co uświęciło przyzwyczajenie, rację nowej harmonii malarskiej i plastyczny wyraz życia i ruchu, trzeba wrażliwości artystycznej, zawsze wyprzedzającej zdolności widzenia tłumu[1]. Realizm pojęciowy sprowadzał się do dostrzeżenia specyficznego obrazu świata, jaki prezentują nam czasy wszechobecnego, nieustannie działającego i rozwijającego się przemysłu. Istotne będą zarówno kinematograficzne wrażenia wizualne, dostarczane za pośrednictwem ogólnego widoku miasta, jak i detale – przedmioty, z którymi obcujemy na co dzień – gazety, afisze reklamowe. 

Wyznacznikiem ikonosfery nowoczesności jest dla Légera kontrast plastyczny – na przykładzie obrazu-reklamy, który wdziera się w krajobraz miejski właśnie na zasadzie kontrastu, wskazuje na powstanie nowego tworzywa malarskiego, nowych tematów dla malarstwa. Na takim gruncie rozwijał się późniejszy kubizm[2]. Istotne są również początki tego kierunku: Sama nazwa kubizmu pochodzi od francuskiego słowa „le cube”: kub, kostka sześcienna, sześcian, i pojawiła się między rokiem 1908 a 1909. Początek dała mu wzmianka znanego paryskiego krytyka Louis Vauxcelles’a, który w swojej stałej rubryce plastycznej w gazecie „Gil Blas” w ten sposób odnotował pod datą 14. XI. 1908 roku wystawę młodego, ale już zauważonego malarza Braque’a: „Pan Braque jest młodym człowiekiem, bardzo zuchwałym. Ośmielił go sprowadzający na manowce przykład Picassa i Deraina. Być może, zaciążył na nim również ponad miarę styl Cézanne’a i przypomnienie statycznej sztuki Egipcjan. 

Posługując się straszliwymi uproszczeniami konstruuje metalicznych, zdeformowanych nieboraków. Gardzi formą, sprowadza wszystko, krajobraz, postaci, domy, do schematów geometrycznych, do kubów. Bynajmniej z niego nie kpimy, ponieważ jest dobrej wiary. I czekamy”.[3] Wspomniany tutaj Georges Braque w 1911 wykorzystał uliczną ikonosferę, na którą składały się szyldy, afisze, plakaty reklamowe, by przekształcić warstwę formalną obrazu – do swoich dzieł włączył litery. Uważał je za byty egzystujące poza przestrzenią, wprowadzał kontrast między nimi a rzeczami w przestrzeni istniejącymi. Poza tym, litery były bezpośrednim odniesieniem do banalnej codzienności – łącznikiem między tym, co wzniosłe a tym, co „normalne”. Wykorzystywał gazety do konstruowania kolaży, co bezpośrednio odnosiło się do czasów, w których tworzył – dzięki temu dekonstrukcja malarskiej przestrzeni dla przeciętnego odbiorcy była nieco neutralizowana – dostarczała jakiegoś punktu odniesienia, nawet jeśli taka sztuka widzowi nie odpowiadała. Nie on jedyny korzystał z materiałów codziennego użytku. W tym samym roku Picasso w swoim obrazie wykorzystał napis Ma Jolie, który pochodził z refrenu kabaretowej piosenki. Jak pisze dalej A. Kisielewski – od 1912 roku i Braque i Picasso do swoich obrazów wklejali różnego rodzaju przedmioty otaczającej ich rzeczywistości – włączając w to informacje i reklamy z gazet, etykiety z butelek, fragmenty tapet. Wszystko to było konsekwencją czegoś, co zaczęło się parę lat wcześniej, a dokładnie w 1906 roku. Wtedy to Picasso podjął się namalowania portretu swej przyjaciółki i aktywnej członkini paryskiej cyganerii artystycznej - Gertrudy Stein. Ponieważ praca nad tym dziełem nie dawała mu satysfakcji, nie zaspakajała jego artystycznych aspiracji – po 90 spotkaniach w atelier z pisarką postanowił zrobić przerwę i wyjechał do Hiszpanii. Tam ożywił w swej wyobraźni odwieczne tradycje tego kraju – rzeźbę wczesnoiberyjską i prymitywną sztukę starokatalońską.[4] Dopiero gdy powrócił z Gosol ukończył obraz – zanim zobaczył się z modelem, z pamięci domalował twarz, która bardziej wygląda jak maska afrykańska niż studium natury. Tak narodziła się nowa tendencja do archaizowanych uproszczeń. Wizerunek na obrazie nosił cechy surowych, bezosobowych konstrukcji brył obiektywnych.  

Portret Gertrudy Stein rozpoczynał trwającą do 1909 roku fazę prekubistyczną (nazywaną inaczej cézannistyczną) w twórczości Picassa – następnie powstała seria aktów o ciężkiej strukturze, wyrazistym modelunku i zachwianych proporcjach[5]
Głównym realizowanym założeniem w tej fazie prób i twórczych poszukiwań było przezwyciężenie tendencji iluzjonistycznych, istniejących w malarstwie europejskim już od czasów renesansu. Georges Braque, „twórczy rówieśnik”[6] Hiszpana, miał podobne zainteresowania geometryczne, również negował przestrzeń atmosferyczną, spójność konstrukcji, logikę układów, a wszelkie formy sprowadzał do ich najprostszych postaci. Początkowo obrazy Picassa wywoływały w nim zgorszenie – patrząc jednak z perspektywy Kąpiącej, szybko uległ wpływom niewiele starszego kolegi.


[1] F. Léger, Współczesne realizacje malarskie [w:] tegoż, Funkcje malarstwa, Warszawa 1970, 36-37. Cyt. za: A. Kisielewski, Sztuka i reklama. Relacje między sztuką a kulturą, Trans Humana, Białystok 2001, s.25.
[2] Léger teorię dotyczącą kontrastu plastycznego stworzył w 1923 roku.
[3]M. Porębski, Kubizm. Wprowadzenie do sztuki XX wieku, WaiF, Warszawa 1980, s. 10.
[4]Zob. B. Kowalska, Od impresjonizmu do konceptualizmu. Odkrycia sztuki, Arkady, Warszawa 1989, s. 41.
[5]Por. M. Porębski, Kubizm. Wprowadzenie do sztuki XX wieku, WaiF, Warszawa 1980, s.34.
[6]Pablo Picasso (początkowo obrazy podpisywał przyjętym nazwiskiem ojca – Ruiz, później dopiero zaczął używać panieńskiego nazwiska matki – Picasso, gdyż, jak sam twierdził, lepiej nadawało się jako „szyld artystyczny”, a poza tym podwójne „s” budziło w nim skojarzenia z N. Pussinem, J.J. Rousseaui H. Matissem) urodził się 25.X.1881 w Maladze w Hiszpanii, Georges Braque 13. V.1882 w Argenteuil-sur-Seine we Francji – obaj uważani są za twórców kubizmu.

1 komentarz:

  1. I will right awаy sеize your гss аs I cаn
    not in finding yοur email subscгіptiоn link oг e-nеwѕletter ѕеrvice.
    Dο you havе any? Kindly let me reсognize ѕo that
    I may just ѕubѕcribe. Thanks.

    my wеb ρage; Payday loans online same day
    Feel free to surf my web-site ... Online Payday oan

    OdpowiedzUsuń